WK 2010 en de finale tegen Spanje

WK 2010: Johannesburg en de derde verloren finale

Op zondag 11 juli 2010 om 20:30 uur lokale tijd ging in Soccer City in Johannesburg de bal in beweging voor de eerste WK-finale ooit op Afrikaanse bodem. Voor 84.490 toeschouwers en naar schatting 909 miljoen tv-kijkers wereldwijd speelde Nederland tegen Spanje. Het was de derde WK-finale van Oranje (na 1974 en 1978) en opnieuw werd hij verloren – 0-1 na verlenging, beslist door een doelpunt van Andrés Iniesta in de 116e minuut. Het was de meest karige WK-finale in jaren, met 14 gele kaarten (record) en één rode (voor John Heitinga in de 109e minuut). Spanje werd voor het eerst in zijn geschiedenis wereldkampioen. Voor Nederland was het de derde verloren finale, opnieuw zonder een trofee mee naar huis.

De weg naar de finale

Onder bondscoach Bert van Marwijk speelde Oranje een opmerkelijk pragmatisch toernooi. Geen Totaalvoetbal-spektakel, maar effectieve resultatenoorlog. In groep E begon Nederland met 2-0 winst op Denemarken (eigen doelpunt Daniel Agger plus Dirk Kuyt). Tegen Japan op 19 juni werd het 1-0 (doelpunt Wesley Sneijder). Tegen Kameroen op 24 juni werd het 2-1 (Van Persie en Huntelaar). Drie wedstrijden, negen punten, eerste plek. In de achtste finale tegen Slowakije in Durban (28 juni) werd het 2-1 (Robben en Sneijder). In de kwartfinale tegen het wereldfavoriete Brazilië in Port Elizabeth (2 juli) ging Nederland eerst 0-1 achter, maar Sneijder maakte beide Nederlandse doelpunten (kopbal op corner, vrije trap-deflection van Felipe Melo). Brazilië werd uitgeschakeld; Felipe Melo trapte Robben in de borst en kreeg rode kaart. In de halve finale tegen Uruguay in Kaapstad (6 juli) werd het 3-2 met goals van Van Bronckhorst (vrije trap van 30 meter, één van de mooiste WK-doelpunten ooit), Sneijder en Kuyt in de blessuretijd. Nederland naar de finale, voor het eerst sinds 1978.

De finale en de Spaanse triomf

De finale tegen Spanje was vooraf de tactische strijd tussen Spaans tiki-taka-voetbal (Xavi, Iniesta, Busquets met balbezit) en Nederlandse fysieke pressing. Bondscoach Bert van Marwijk koos voor een ongekend agressieve aanpak. Mark van Bommel en Nigel de Jong vormden in het middenveld een muur die Spanje fysiek probeerde te breken. In de 28e minuut viel het beruchte moment: De Jong sprong met zijn voet op de borst van Xabi Alonso bij een hoog gevecht over de bal. Scheidsrechter Howard Webb gaf alleen geel; FIFA en wereldpers waren verontwaardigd dat het geen rood was. Verder werden Nederlandse spelers 14 keer geel bekaart in de hele wedstrijd – een WK-record. Geel kaartjes regen zich aaneen. In de verlenging kreeg John Heitinga een tweede gele en moest hij in de 109e minuut van het veld; Nederland speelde met tien. In de 116e minuut speelde Cesc Fàbregas een diepe bal richting Iniesta, die controleerde, draaide en met rechts onder Stekelenburg door schoot. 1-0. Spaanse fans ontploften. Iniesta gooide zijn shirt af en kuste het van overledene Dani Jarque (zijn Spaanse jeugdvriend). Nederland kreeg nog drie minuten om gelijk te maken, maar het lukte niet. Op het eindsignaal liepen Nederlandse spelers troosteloos langs Spaanse spelers die met de WK-trofee dansten. Voor velen Nederlanders het meest pijnlijke voetbalmoment ooit.

De “anti-voetbal” discussie

Direct na de finale begon wereldwijde discussie over Oranje’s tactiek. De Spaanse pers en internationale commentaarschap noemden Van Marwijks aanpak “anti-voetbal” of “destructief voetbal”. Johan Cruijff was vernietigend in zijn column: “Lelijk, vulgair, hard, weinig zinvol, anti-voetbal. Dit was niet Oranje.” De Jong’s borsttrap werd het symbool. Anderen verdedigden: Spanje was technisch superieur, Nederland had geen andere manier om hen te stoppen. Van Marwijk verdedigde zich met: “We hebben verloren in de 116e minuut. We waren één doelpunt verwijderd van wereldkampioen.” Iniesta zelf zei jaren later: “Het was hard maar binnen de regels van het voetbal.” De discussie heeft Oranje’s reputatie wel geschaad. Van Marwijk bleef nog tot na het EK 2012 bondscoach, daarna nam hij ontslag. De volgende generaties Oranje-coaches (Van Gaal, Hiddink, Blind, Advocaat, Koeman) keerden terug naar meer technisch-aanvallend voetbal.

Wesley Sneijder: ster van het toernooi

Wesley Sneijder was de Nederlandse ster van het WK 2010. Hij scoorde 5 doelpunten in 7 wedstrijden, gedeeld topscorer van het toernooi met Diego Forlán, David Villa, Thomas Müller en Asamoah Gyan. Hij won de Zilveren Bal als tweede beste speler (Diego Forlán won de Gouden Bal). Sneijder kwam naar het WK na het beste seizoen van zijn carrière: met Internazionale onder José Mourinho won hij de Treble (Serie A, Coppa Italia, Champions League). Op 26-jarige leeftijd was hij de spil van het Italiaanse kampioensteam én het Nederlandse WK-team. In Nederland werd hij na het toernooi tot Sportman van het Jaar verkozen. Andere Nederlandse sterren: Arjen Robben (3 doelpunten, magische actie tegen Slowakije), Robin van Persie (alleen 1 goal door verschillende blessures), Mark van Bommel (kapitein van middenveld), Giovanni van Bronckhorst (aanvoerder, opmerkelijk doelpunt tegen Uruguay).

WK 2010 in Zuid-Afrika: het eerste Afrikaanse WK

Het WK 2010 was historisch als eerste WK ooit op Afrikaanse bodem. Zuid-Afrika werd in 2004 door FIFA gekozen, een politiek belangrijke beslissing zes jaar na de val van apartheid. Tien stadions in negen steden waren speellocatie, met Soccer City in Johannesburg (87.000 plaatsen) als finalestadion. Mascotte was Zakumi, een groen-gele luipaard. Officieel lied was “Waka Waka (This Time for Africa)” van Shakira, één van de meest verkochte WK-liederen ooit. Het meest opmerkelijke geluid was de vuvuzela (langachtige plastic trompetten), bespeeld door alle Zuid-Afrikaanse fans, die in elke wedstrijd een konstant zoemend geluid produceerden – reden voor wereldwijde discussie. Het toernooi werd door 3,2 miljard mensen wereldwijd gekeken (FIFA-cijfers), de meest succesvolle WK-uitzending ooit tot dan toe. Voor Zuid-Afrika was het een immense organisatorische triomf; het land toonde dat een Afrikaans land op wereldniveau kan organiseren. Zuid-Afrika zelf werd in de groepsfase uitgeschakeld als eerste gastland ooit dat niet de tweede ronde haalde, ondanks 2-1 winst op Frankrijk.

Wat overbleef voor Oranje

Nederland keerde uit Zuid-Afrika met een Zilveren WK-medaille terug. Op 12 juli, één dag na de finale, vond een grote ceremoniële huldiging plaats op de grachten van Amsterdam, vergelijkbaar met die in 1988 maar dan met een treuriger toon. Bert van Marwijk kreeg een lintje (Officier in de Orde van Oranje-Nassau). Sneijder werd Sportman van het Jaar. Maar het gevoel bleef: zo dichtbij, alweer net niet. Voor velen Nederlanders is 2010 hét gemiste-kans-moment uit hun voetballeven. In de jaren erna mislukte het EK 2012 (zonder punten uit drie groepswedstrijden in Polen-Oekraïne), het WK 2014 (derde plaats, halve finale verloren van Argentinië op penalty’s), het mislukte EK 2016 en WK 2018 (gemist), het mislukte EK 2020/2021 (achtste finale eliminatie tegen Tsjechië), en mislukt EK 2024 (halve finale verloren van Engeland). Tussen 2010 en 2024 niet één keer meer een grote eindfase. WK 2022 in Qatar werd in de kwartfinale verloren van Argentinië na penalty’s, opnieuw na een dramatische 2-2 verlenging met Wout Weghorst-gelijkmaker.

Feiten die mensen verwisselen

• WK 2010 en EK 2008. Beide gewonnen door Spanje (eerste keer Europees + eerste keer wereldkampioen). EK 2008 in Oostenrijk-Zwitserland, WK 2010 in Zuid-Afrika. Beide onder Vicente del Bosque (WK) of Luis Aragonés (EK).
• De WK-finale 1974, 1978 en 2010. Drie verloren Nederlandse WK-finales. 1974: 1-2 tegen West-Duitsland in München. 1978: 1-3 (na verlenging) tegen Argentinië in Buenos Aires. 2010: 0-1 (na verlenging) tegen Spanje in Johannesburg.
• Wesley Sneijder en Andrés Iniesta. Twee centrale middenvelders in de WK-finale 2010. Sneijder was Nederlandse spil met 5 doelpunten op het toernooi. Iniesta scoorde het beslissende doelpunt voor Spanje in de 116e minuut.
• Nigel de Jong en Mark van Bommel. Beide defensieve middenvelders van Oranje 2010. De Jong gaf de berucht borsttrap aan Alonso (28e minuut). Van Bommel was de aanvoerder van het middenveld, soms ook agressief in de duels. Verschillende spelers, vaak verwisseld in herinneringen.
• Soccer City en het FNB Stadium. Hetzelfde stadion in Johannesburg, twee namen. “FNB Stadium” is de commerciële naam (First National Bank Stadium), “Soccer City” was de tijdelijke WK-naam om sponsorvrijheid te bieden. Voor WK 2010 stond officieel “Soccer City” op alle materialen.

Tips om het WK 2010 beter te onthouden

• De zeven wedstrijden in volgorde: Denemarken 2-0, Japan 1-0, Kameroen 2-1, Slowakije 2-1, Brazilië 2-1, Uruguay 3-2, Spanje 0-1 (verlenging).
• De vijf sterren van Oranje: Sneijder (middenveld, 5 goals), Robben (rechterwing), Van Bronckhorst (aanvoerder, doelpunt tegen Uruguay), Van Bommel (defensieve middenvelder), Van Persie (spits).
• De vier kritieke momenten: Van Bronckhorst’s vrije trap tegen Uruguay (40 meter), Sneijders twee doelpunten tegen Brazilië (kopbal en deflection), De Jongs borsttrap (28e min finale), Iniestas doelpunt (116e min finale).
• De vier mooie momenten van Oranje: Robben’s soloactie tegen Slowakije, Van Bronckhorst tegen Uruguay, Sneijders kopbal tegen Brazilië, Kuyts laat doelpunt tegen Uruguay.

Vaak gestelde vragen

Waarom zou Nederland eigenlijk hebben gewonnen?

Tactisch gezien stond Nederland niet kansloos. Spanje had veel meer balbezit (60-40%), maar slechts één doelpunt in 120 minuten – veel minder dan in eerdere wedstrijden. Robben kreeg in de 62e minuut een legendarische kans: een 1-op-1 met Iker Casillas, maar Casillas redde met zijn voet. Als die was gegaan, was de finale 1-0 voor Oranje geweest. In de 84e minuut had Robben een vergelijkbare kans. Spanje had meer balbezit en passing, Nederland had meer kansen (12 schoten naar 16) en effectiever pressing. Iniestas doelpunt kwam uit een omstreden moment: Iniesta had bal in zijn handen voor controle (geel kaart-waardig). Het kleine verschil tussen winnen en verliezen was minimaal. Maar zo werkt voetbal: één gemiste kans en één moment van Spaanse magie maakten het verschil tussen wereldkampioen en zilver.

Wat is er gebeurd met Bert van Marwijk daarna?

Bert van Marwijk bleef nog tot na het EK 2012 bondscoach van Oranje. Het EK 2012 in Polen-Oekraïne werd een ramp: drie verloren groepswedstrijden, vroege eliminatie, eerste keer in 32 jaar dat Oranje een groepsfase niet overleefde. Direct na het toernooi nam Van Marwijk ontslag. Hij coachte daarna achtereenvolgens Saoedi-Arabië (WK 2018 kwalificatie), Australië (WK 2018, eerste ronde uitgeschakeld), Verenigde Arabische Emiraten (2019-2021). Hij keerde in 2020 kort terug naar Oranje als interim na ontslag van Ronald Koeman, voor één wedstrijd. Vandaag is hij regelmatig tv-analyst en columnist. Hij blijft een controversiële figuur: voor sommigen de coach die zo dichtbij wereldtitel kwam, voor anderen de doodsstoot voor het Nederlandse aanvalsvoetbal-erfgoed. In 2022 verscheen zijn autobiografie “Lopen en denken”.

Heeft Oranje Spanje ooit gewroken?

Ja, met een vernietigende klap. Op het WK 2014 in Brazilië trof Oranje Spanje opnieuw, dit keer in de eerste groepswedstrijd op 13 juni in Salvador. Het werd 5-1 voor Nederland. Robben’s twee doelpunten, Van Persie’s “vliegende kopbal” (één van de iconische beelden van WK 2014), De Vrij’s kopbal, allemaal kwamen samen in een wedstrijd die als revanche voor 2010 wereldwijd werd geïnterpreteerd. Spanje was uitgeschakeld in de groepsfase (verloor ook van Chili). Voor regerende wereldkampioenen was dit een vroege eliminatie zonder gelijke. Voor Oranje was het emotioneel een vroeg WK-hoogtepunt, ondanks dat ze later op penalty’s verloren van Argentinië in de halve finale. De 5-1 winst op Spanje wordt vaak geciteerd als “de wraak voor Johannesburg”.

Hoe leeft de finale van 2010 vandaag in Nederland?

Voor mensen die ouder zijn dan 25 leeft 11 juli 2010 als een collectief trauma. Vrijwel iedere Nederlander van 30+ kan vertellen waar hij was, met wie hij keek, en hoe de avond verliep. Naar schatting 12 miljoen Nederlanders (driekwart van de bevolking) keken de finale; de straten waren leeg, alle aandacht op tv. De teleurstelling was diepgaand, vergelijkbaar met 1974. Voor jonger publiek (huidige twintigers) is 2010 vooral verhaal van hun ouders. De rivaliteit met Spanje bleef hangen; de Robben-loop-actie en Casillas-save zijn iconische beelden. Op YouTube hebben hoogtepunten van de finale tientallen miljoenen weergaven. In Nederland wordt 11 juli niet officieel herdacht, maar in de voetbalmedia keert de datum vaak terug. Vandaag wordt Oranje 2010 vaak gezien als “de laatste topprestatie” voor de daaropvolgende moeilijke jaren (geen EK 2016, geen WK 2018). Pas onder Ronald Koeman (sinds 2018) keerde regelmatige toernooi-kwalificatie terug.

Hoe was de toren 2010 in Zuid-Afrika voor de plaatselijke bevolking?

Voor Zuid-Afrika was het WK 2010 een organisatorische triomf en een politieke statement: zes jaar na de aanwijzing in 2004, op het continent dat decennia uitgesloten was van wereldtopvoetbal. President Jacob Zuma opende het toernooi naast Nelson Mandela (toen 91 jaar, in zijn laatste publieke optreden). Tegelijk waren er problemen: hoge organisatiekosten (5 miljard euro), arbeidsongelukken bij stadiumbouw (officieel 4 doden, ngo’s spreken van veel meer), schepen criminaliteit voor toeristen. Het toernooi werd uiteindelijk goed bezocht (3,1 miljoen toegestane bezoekers in stadions). Zuid-Afrika zelf werd in de groepsfase uitgeschakeld als eerste gastland ooit dat de tweede ronde miste. Toch bleef er nationaal trots: de vuvuzela werd wereldwijd populair (en bekritiseerd voor zijn lawaai), “Diski Dance” (Zuid-Afrikaanse dans uit het WK-lied) ging viraal. Voor de Afrikaanse voetbalwereld was 2010 een mijlpaal: bewijs dat Afrika op wereldniveau kan organiseren. Marokko volgde in 2030 als tweede Afrikaans WK-gastland.

Andere quizzen die hierbij passen

Voor Oranje’s WK-geschiedenis: Het Nederlands elftal door de jaren en WK 1974. Voor Oranje’s enige grote prijs: EK 1988. Voor het WK in bredere context: WK voetbal door de jaren. En voor de Spaanse winnaars van 2010: dat was de generatie van Iniesta, Xavi en Busquets, allemaal voortgekomen uit Johan Cruijff’s filosofie van FC Barcelona.