De Tour de France door de jaren

De Tour de France: 120 jaar wieleryperdyssee

De Tour de France is met afstand de bekendste wielerwedstrijd ter wereld. Sinds 1903, met onderbrekingen alleen voor de twee Wereldoorlogen, wordt de driewekelijkse rittenkoers elk jaar in juli gereden. 21 etappes (waarvan typisch 5-6 bergetappes in Pyreneeën en Alpen, plus tijdritten), met de finish traditioneel op de Champs-Élysées in Parijs. In 2024 was uitzonderlijk: vanwege de Olympische Spelen finishde de Tour in Nice. De geel trui voor de leider in het algemeen klassement bestaat sinds 1919. Recordhouders zijn Eddy Merckx, Bernard Hinault, Jacques Anquetil en Miguel Indurain (elk 5 titels). Lance Armstrong won 7 Tours tussen 1999 en 2005 maar werd na het USADA-dopingrapport van 2012 al zijn titels ontnomen.

De legendarische bergen

De bergetappes maken de Tour. Mont Ventoux (1.910m, “de Reus van de Provence”) is een kale, witte berg waar in 1967 Britse wielrenner Tom Simpson stierf tijdens de klim – vermoedelijk door uitputting en amfetaminen. Sindsdien herinnert een gedenksteen aan zijn lot. Alpe d’Huez (1.860m), met 21 genummerde haarspeldbochten, is misschien wel de bekendste klim ter wereld. Op de top zit “Nederlandse Bocht” (#7), waar duizenden Nederlandse fans elk jaar staan tijdens de Tour. Col du Tourmalet (2.115m) in de Pyreneeën is sinds 1910 in de Tour. Col du Galibier (2.642m), Col d’Izoard, Col d’Aubisque, Hautacam – allemaal beroemde Tour-bergen. De finish op een bergtop is vaak het moment dat de Tour wordt beslist; in 2024 won Pogačar de Tour op Col de la Couillole. Mountain time trials zoals naar Plateau de Beille zijn extra dramatisch.

Nederlanders in de Tour

Nederland heeft een rijke Tour-traditie. Twee Tour-winnaars: Jan Janssen (1968, uit Nootdorp, won met slechts 38 seconden) en Joop Zoetemelk (1980, uit Den Haag, na 5x tweede plaats in eerdere jaren). Zoetemelk is recordhouder qua deelnames (16 keer aan de start, 13 keer gefinisht, 6 keer top 5). Andere grote Nederlandse Tour-spelers: Hennie Kuiper (Tour-tweede 1977 en 1980), Steven Rooks (2e in 1988, bergtrui-winnaar), Erik Breukink (Tour-derde 1990), Michael Boogerd (negen Tour-podiumprestaties), Bauke Mollema (consistente top 10-finisher), Wilco Kelderman (Tour-podiumkandidaat). Vandaag is Mathieu van der Poel een van de meest opvallende Nederlandse Tour-renners, vooral op de vlakke ritten en op Vlaamse cobblestones. Het Nederlandse Jumbo-Visma-team (vroeger Rabobank) won de Tour 2022 met Jonas Vingegaard, een Deense renner in Nederlands team. In 2024 was Nederland sterk vertegenwoordigd met Van der Poel (etappewinst), Dylan van Baarle en het Jumbo-Visma-team (na hernoeming Visma-Lease a Bike).

De Pogačar-Vingegaard-rivaliteit

Sinds 2020 wordt de Tour gedomineerd door twee renners: de Sloveen Tadej Pogačar (UAE Team Emirates) en de Deen Jonas Vingegaard (Visma-Lease a Bike). Pogačar won 2020 (op zijn 22e, jongste Tour-winnaar sinds 1933), 2021 en 2024. Vingegaard won 2022 en 2023, beide keer Pogačar verslaand. Pogačar staat bekend om explosieve aanvallen op klimmen; Vingegaard om consistentie en zelfvertrouwen onder druk. Tour 2024 was minder spannend: Pogačar won met 6+ minuten voorsprong nadat Vingegaard pas net was hersteld van een zware val in april 2024. Andere top-renners: Primož Roglič (Slovenië, Tour-tweede 2020, won wel Giro 2023 en Vuelta’s), Remco Evenepoel (België, Tour-derde 2024 op zijn eerste Tour), Geraint Thomas (Wales, Tour-winnaar 2018). De wedstrijd is door doping-controles veel strenger; sinds Armstrong is geen Tour-winnaar formeel geschrapt. UCI biological passport-systeem (sinds 2008) blokkeert verdachte profielen.

De vier truien en het peloton

De Tour kent vier hoofdklassementen, elk met eigen trui. Gele trui (sinds 1919): leider in algemeen klassement (tijd). Groene trui (sinds 1953): leider in puntenklassement (sprinters die etappepunten verzamelen). Bolletjestrui (sinds 1975, wit met rode stippen): leider in bergklassement (klimspecialisten). Witte trui (sinds 1975): leider onder de 25 jaar (jongerenklassement). Plus per etappe een “rode rugnummer” voor strijdvaardigste renner. Het peloton bestaat uit 22 teams van 8 renners (totaal 176 renners aan start). Teams worden geselecteerd op basis van UCI-rangschikking; alle World Tour-teams zijn automatisch gekwalificeerd. De Tour wordt georganiseerd door ASO (Amaury Sport Organisation), zelfde bedrijf als Paris-Roubaix, Vuelta van Spanje (sinds 2013) en Dakar Rally. ASO-omzet uit Tour is meer dan 50 miljoen euro per jaar, met tv-rechten in 200+ landen.

Feiten die mensen verwisselen

• Janssen 1968 en Zoetemelk 1980. Beide Nederlandse Tour-winnaars. Janssen: uit Nootdorp, 38 seconden marge. Zoetemelk: uit Den Haag, won op zijn 33e na 5 tweede plaatsen.
• Lance Armstrong’s 7 titels en de officiële records. Armstrong won feitelijk 7 Tours 1999-2005, maar werd door USADA in 2012 levenslang verbannen wegens doping. Zijn titels staan niet meer in officiële records.
• Mont Ventoux en Mont Blanc. Twee Franse bergen, verschillende geografie. Mont Ventoux is een aparte berg in Provence (1.910m). Mont Blanc is de hoogste berg van de Alpen (4.808m), tussen Frankrijk en Italië, niet in de Tour gebruikt.
• Eddy Merckx en Bernard Hinault. Beide 5x Tour-winnaars. Merckx: Belg, 1969-1974, “De Kannibaal”. Hinault: Frans, 1978-1985, “Le Blaireau” (de Das). Beide ook diverse Giro’s en Vuelta’s gewonnen.
• Tour de France en Tour de France Femmes. Twee aparte rondes. Tour de France: voor mannen, 21 etappes, sinds 1903. Tour de France Femmes: voor vrouwen, 8 etappes, in moderne vorm sinds 2022. Beide georganiseerd door ASO.

Tips om de Tour-feiten beter te onthouden

• De vier 5x-winnaars: Jacques Anquetil (1957-1964), Eddy Merckx (1969-1974), Bernard Hinault (1978-1985), Miguel Indurain (1991-1995). Plus Armstrong (geschrapt).
• De vier truien: geel (algemeen), groen (sprinters), bollen-wit-met-rood (bergklassement), wit (jongerenklassement). Plus rode rugnummer (strijdvaardigste).
• De Nederlandse Tour-trots: Janssen 1968, Zoetemelk 1980, plus Jumbo-Visma-team won met Vingegaard in 2022 en 2023.
• De moderne tijd: 2020 Pogačar (jongste sinds 1933), 2021 Pogačar, 2022 Vingegaard, 2023 Vingegaard, 2024 Pogačar. Vier verschillende Tour’s, twee winnaars.
• De grote Tour-bergen om vast te knopen: Mont Ventoux (Provence), Alpe d’Huez (Alpen), Col du Tourmalet (Pyreneeën), Col du Galibier (Alpen).

Vaak gestelde vragen

Hoe wordt de Tour-route bepaald?

ASO-organisatie ontwerpt de route jaar van tevoren. Algemene principes: 21 etappes (vlakke ritten, heuvels, bergetappes, tijdritten), bezoek aan Pyreneeën en Alpen, traditionele finish op Champs-Élysées. Vaak start de Tour in het buitenland (“Grand Départ” in een ander land); recent: Yorkshire (2014), Düsseldorf (2017), Brussel (2019), Kopenhagen (2022), Bilbao (2023), Florence (2024), Lille (2025 gepland). Steden bieden tegen ASO voor het mogen organiseren van een start of finish; dit kost steden 1-5 miljoen euro afhankelijk van prestige. ASO houdt rekening met geografische spreiding (Bretagne, Vlaanderen, Provence krijgen om beurten); recente Tours hebben ook bewust meer aandacht voor de regio buiten Parijs. In 2024 was de Tour-finish in Nice (in plaats van Parijs) omdat de Olympische Spelen Parijs bezet hadden.

Hoe groot is het Tour-prijzengeld?

Eindwinnaar krijgt 500.000 euro. Tweede 200.000 euro, derde 100.000 euro. Plus prijzengeld voor elke etappe-winnaar (11.000 euro), trui-winnaars (25.000 euro per klassement), best agressieve renner (20.000 euro), team-klassement, en talloze kleinere prijzen. Maar dit is misleidend: de grote inkomsten van top-renners komen van team-salarissen en sponsor-bonussen, niet van Tour-prijzengeld. Tadej Pogačar verdient meer dan 7 miljoen euro per jaar bij UAE Team Emirates; Tour-winst voegt mogelijk 3-5 miljoen extra toe in sponsorbonussen. Voor het peloton geldt vaak: het team behoudt veel van het Tour-prijzengeld om te verdelen over de hele ploeg, inclusief mecaniciens en helpers. De economie achter de Tour is enorm: ASO heeft jaaromzet van ruim 200 miljoen euro, met tv-rechten als hoofdbron (uitzending in 200+ landen, miljarden kijkers wereldwijd).

Wat is doping in de Tour?

De Tour heeft een lange geschiedenis van doping. Vanaf de eerste edities (cocaïne, amfetaminen) tot in de jaren 90 (EPO, bloeddoping) tot vandaag (gevoeligere testen, biological passport). Het diepste dieptepunt was 1998: de “Festina-affaire” toen Festina-team in eerste etappe werd aangehouden met grote hoeveelheden EPO; uiteindelijk werd vrijwel het hele toptien verdacht van doping. In 2006 won Floyd Landis de Tour maar werd later geschrapt; Lance Armstrong’s 7 titels werden in 2012 afgenomen. Pantani, Ullrich, Riis: allemaal hebben later doping toegegeven of zijn betrapt. Sinds 2008 is het Biological Passport-systeem (langetermijn-monitoring van bloedwaarden) ingevoerd door UCI. Het maakte het moeilijker maar niet onmogelijk te dopen. Sinds 2012 zijn geen Tour-winnaars formeel geschrapt; experten zeggen dat moderne doping is verschoven naar gevoeligere methoden (mechanische doping, kleine motoren in de fietsen). Het thema blijft een schaduw boven de sport.

Wanneer is de Tour de France Femmes?

De moderne Tour de France Femmes wordt elk jaar in juli-augustus gehouden, vlak na de mannelijke Tour. Eerste editie 2022, gewonnen door Annemiek van Vleuten (NL). Tweede editie 2023, gewonnen door Demi Vollering (NL). Derde editie 2024, gewonnen door Katarzyna Niewiadoma (Polen). 8 etappes (mannelijke Tour heeft 21), bergetappes inbegrepen. Er is wel een eerdere “Tour Féminin”-traditie (1984-2009) met wisselende formats, maar de moderne ASO-georganiseerde Tour Femmes vanaf 2022 wordt als nieuwe standaard gezien. Prijzengeld is lager dan mannelijke Tour (eindwinnaar ~50.000 euro vs 500.000 voor mannen), maar groeit elk jaar. Vrouwenwielrennen heeft sinds 2020 een explosieve groei meegemaakt, met Wereld Tour Femmes-circuit en grote Belgische, Nederlandse en Italiaanse teams. Nederland is sterk: Marianne Vos, Annemiek van Vleuten (gestopt 2023), Demi Vollering, Lorena Wiebes, Anna van der Breggen (gestopt en weer teruggekeerd 2024).

Hoe lang is een Tour-etappe?

Etappes variëren in lengte van ongeveer 20 km (proloog tijdrit) tot 220+ km (langste etappe). Gemiddelde etappe is ongeveer 165 km. De Tour van 2024 had: korte tijdrit (25 km), bergetappes van 140-180 km, vlakke ritten van 180-220 km. De allerlangste Tour-etappe ooit was 482 km in 1919 (Les Sables d’Olonne – Bayonne); vandaag zou dat ongeveer 12 uur fietsen zijn. Tegenwoordig zijn etappes typisch 4-6 uur fietsen voor de winnaar (50-60 km/uur gemiddeld op vlakke ritten, 30-40 km/uur op bergetappes). Tour-renners verbranden gemiddeld 5.000-8.000 calorieën per dag, equivalent van 4-5 keer wat een gemiddelde volwassene verbrand. De Tour duurt 23 dagen totaal (21 etappes + 2 rustdagen). De fysieke belasting is enorm; rijders zien hun gewicht 2-4 kg dalen ondanks massaal eten. Het is een van de zwaarste sportevenementen ter wereld.

Andere quizzen die hierbij passen

Voor Nederlandse wielergeschiedenis: Nederlandse wielrenners aller tijden. Voor wielrennen op OS: Nederland op de Olympische Spelen.