WK voetbal door de jaren

Het WK voetbal: een eeuw geschiedenis

Het wereldkampioenschap voetbal (FIFA World Cup) is het belangrijkste internationale voetbaltoernooi ter wereld. Sinds 1930 wordt het elke vier jaar gespeeld, met onderbrekingen alleen voor de Tweede Wereldoorlog (1942 en 1946). Tot en met 2022 zijn er 22 edities gespeeld, met negen verschillende winnaars: Brazilië (5 keer), Duitsland (4), Italië (4), Argentinië (3), Frankrijk (2), Uruguay (2), Engeland, Spanje en West-Duitsland (1 keer apart van later verenigd Duitsland). Het toernooi is uitgegroeid tot wereldwijd het meest bekeken sportevenement: bij de finale van WK 2022 keken naar schatting 1,5 miljard mensen wereldwijd. Vanaf 2026 wordt het toernooi uitgebreid van 32 naar 48 landen, met 104 wedstrijden.

1930: Uruguay 1930, het begin

FIFA-voorzitter Jules Rimet, een Franse jurist, droomde sinds 1904 (oprichting FIFA in Parijs) van een wereldkampioenschap. In 1928 werd Uruguay aangewezen als gastland: ze waren tweemaal Olympisch kampioen (1924, 1928) en in 1930 vierden ze hun honderdjarige onafhankelijkheid. Slechts 13 landen deden mee, want de zeereis naar Uruguay nam weken. Vier Europese landen (België, Frankrijk, Roemenië, Joegoslavië) gingen samen op een schip, twee weken reizen. De finale in Montevideo op 30 juli 1930 ging tussen gastland Uruguay en buurland Argentinië. Voor 80.000 toeschouwers won Uruguay met 4-2. Aanvoerder José Nasazzi tilde de eerste WK-trofee op: de Jules Rimet Cup. Brazilië deed niet mee aan dat eerste WK.

De vier grote WK-traumas

Bepaalde WK-momenten zijn voor altijd in het geheugen van een land gegrift. Maracanazo (1950): in de finale-poule van WK 1950 had Brazilië aan een gelijkspel genoeg tegen Uruguay om kampioen te worden. Voor 173.850 toeschouwers in het Maracanã in Rio (record toeschouwers bij een voetbalwedstrijd) verloor Brazilië echter met 1-2. Een nationale ramp die nog steeds als Maracanazo wordt herinnerd. Mineiraço (2014): Brazilië als gastland verloor in de halve finale met 1-7 van Duitsland, de grootste vernedering in Brazilië’s voetbalgeschiedenis. Hand van God (1986): Diego Maradona scoorde tegen Engeland met zijn hand, niet gezien door scheidsrechter, gevolgd door één van de mooiste doelpunten ooit (na dribbel door zes Engelse spelers). Verloren WK-finales van Nederland (1974, 1978, 2010): drie finales bereikt, drie keer verloren. Geen ander land bereikte zo vaak een WK-finale zonder hem te winnen.

Brazilië en Pelé: de eeuwige kampioenen

Brazilië is het enige land dat aan alle WK’s heeft deelgenomen sinds 1930 (22 edities) en is de meest succesvolle natie met vijf wereldtitels: 1958 (Zweden), 1962 (Chili), 1970 (Mexico), 1994 (VS) en 2002 (Zuid-Korea/Japan). Het 1970-team onder Mário Zagallo, met Pelé, Carlos Alberto, Jairzinho, Rivelino en Tostão, wordt door velen beschouwd als het beste voetbalteam aller tijden. Pelé (Edson Arantes do Nascimento, 1940-2022) is de enige speler die drie keer wereldkampioen werd. Op 17-jarige leeftijd scoorde hij in de finale 1958 tegen Zweden, een 5-2 winst, een prestatie die geen enkele andere tiener heeft geëvenaard. In 1962 was hij geblesseerd, maar Brazilië won opnieuw (FIFA telde hem alsnog mee als wereldkampioen). In 1970 leidde hij Brazilië naar de derde titel. In datzelfde jaar mocht Brazilië de oude Jules Rimet Cup definitief houden; in 1983 werd hij echter uit het Braziliaans Voetbalmuseum gestolen en nooit teruggevonden.

Maradona en het magische WK 1986

Diego Maradona’s WK 1986 in Mexico is misschien wel de individuele top-prestatie ooit in een WK. Argentinië werd kampioen door 7 wedstrijden, waarvan Maradona er 5 als de centrale speler beheerste. In de kwartfinale tegen Engeland (22 juni 1986, Estadio Azteca) scoorde hij in vier minuten twee doelpunten die voor altijd het WK kenmerken. Eerst de “Hand van God”: een hoge bal in het strafschopgebied, Maradona en keeper Peter Shilton sprongen samen; Maradona tikte de bal met zijn linkerhand achter Shilton (de scheidsrechter zag het niet, de Engelse pers wel). Vier minuten later het Doelpunt van de Eeuw: Maradona dribbelde 55 meter vanuit zijn eigen helft, langs zes Engelse spelers, en schoot raak. Volgens FIFA-stemming het beste doelpunt ooit in WK-geschiedenis. Argentinië werd kampioen met 3-2 winst op West-Duitsland in de finale. Vier jaar later verloor Argentinië met Maradona de finale 1-0 van West-Duitsland; nog vier jaar later miste Argentinië het WK 1994 door Maradona’s positieve dopingtest.

Messi en Argentinië 2022

Het WK 2022 in Qatar (eerste WK in een Arabisch land en eerste in noord-hemisferische winter) werd Lionel Messi’s troonbestijging. Op 35-jarige leeftijd, in zijn vijfde WK, leidde Messi Argentinië naar de derde wereldtitel. Argentinië verloor verrassend de eerste wedstrijd van Saoedi-Arabië (1-2), maar herstelde zich. Halve finale tegen Kroatië werd 3-0 gewonnen. De finale tegen Frankrijk op 18 december 2022 in het Lusail Stadion is veel pet als de beste WK-finale ooit. Argentinië leidde 2-0, Frankrijk maakte twee laatste-minuten goals (Kylian Mbappé hat-trick), in de verlenging maakte Messi 3-2 en Mbappé 3-3, beslist in penalty’s 4-2 voor Argentinië. Messi werd verkozen tot Beste Speler van het Toernooi (Golden Ball). Hij scoorde 7 keer. Kylian Mbappé scoorde 8 keer (Golden Boot) en is op 23-jarige leeftijd al recordtophouder van hattricks in WK-finales (eerste sinds Geoff Hurst 1966). Argentinië’s derde wereldtitel (1978, 1986, 2022) sluit Argentinië’s 36-jarige wachttijd af.

Het WK in cijfers

Tot en met 2022 zijn er 22 WK’s gespeeld in 18 landen op 6 continenten (alleen Oceanië heeft nog geen WK georganiseerd). Brazilië is het enige land dat aan alle WK’s deelnam. Topscorer ooit: Miroslav Klose (Duitsland) met 16 doelpunten op vier WK’s (2002-2014). Daarna: Ronaldo Nazário (15), Gerd Müller (14), Just Fontaine (13, allemaal in één toernooi 1958), Lionel Messi (13), Pelé (12). De meeste WK-wedstrijden gespeeld: Lothar Matthäus (Duitsland, 25 wedstrijden op vijf WK’s 1982-1998), gevolgd door Lionel Messi (26 na 2022, daarmee record). Oudste WK-speler: Essam El Hadary (Egypte, 45 jaar op WK 2018). Jongste: Norman Whiteside (Noord-Ierland, 17 jaar op WK 1982). Hoogste toeschouwersaantal: 173.850 bij Maracanazo (Brazilië-Uruguay 1950). Vanaf WK 2026 wordt het toernooi uitgebreid van 32 naar 48 landen, met 104 wedstrijden in 16 steden in de VS, Canada en Mexico.

Feiten die mensen verwisselen

• WK en EK voetbal. WK = wereldkampioenschap (FIFA, sinds 1930, elke 4 jaar). EK = Europees kampioenschap (UEFA, sinds 1960, elke 4 jaar). Beide kennen 32 (WK) of 24 (EK) deelnemers. Nederland won één EK (1988), nooit een WK.
• De Jules Rimet Cup en de huidige WK-trofee. De Jules Rimet Cup was de originele trofee 1930-1970, gewonnen door Brazilië in 1970 om te houden, daarna gestolen 1983. De huidige FIFA World Cup Trophy (sinds 1974) is een nieuw ontwerp van Silvio Gazzaniga, blijft eigendom van FIFA; winnaars krijgen alleen een replica.
• Brazilië 1950 en Brazilië 2014. Twee Braziliaanse WK-traumas, 64 jaar uit elkaar. 1950: Maracanazo (1-2 verlies finale-poule tegen Uruguay). 2014: Mineiraço (1-7 verlies halve finale tegen Duitsland). Beide op eigen bodem.
• Maradona’s “Hand van God” en zijn “Doelpunt van de Eeuw”. Twee doelpunten in dezelfde wedstrijd (kwartfinale WK 1986 vs Engeland), vier minuten uit elkaar. Hand van God: oneerlijk handgoal, 51e minuut. Doelpunt van de Eeuw: dribbel door 6 spelers, 55e minuut.
• Pelé, Maradona en Messi. Drie verschillende “GOAT-kandidaten”. Pelé won 3 WK’s (1958, 1962, 1970, Brazilië). Maradona won 1 WK (1986, Argentinië). Messi won 1 WK (2022, Argentinië). Maradona en Messi dragen beide nummer 10 voor Argentinië als symbool.

Tips om de WK-feiten beter te onthouden

• Negen WK-winnaars in 22 edities: Brazilië (5), Duitsland (4 als verenigd land + 3 als West-Duitsland tot 1990 = 4 totaal), Italië (4), Argentinië (3), Uruguay (2), Frankrijk (2), Engeland (1), Spanje (1).
• WK-jaren om vast te knopen: 1930 (eerste, Uruguay), 1950 (Maracanazo), 1958 (Pelé’s eerste), 1970 (laatste Pelé, Brazilië behoudt cup), 1974 (NL’s eerste verloren finale), 1978 (NL’s tweede), 1986 (Maradona), 2010 (NL’s derde + eerste in Afrika), 2014 (Mineiraço), 2022 (Messi, eerste in winter).
• De 5 continenten met WK-organisatie: Europa (10x, vaakst), Zuid-Amerika (5x), Noord-Amerika (3x voor 2026), Azië (2x: 2002, 2022), Afrika (1x: 2010). Oceanië nog nooit.
• Geboorte WK 2026: voor het eerst 48 deelnemers in plaats van 32, voor het eerst 3 gastlanden samen, voor het eerst 104 wedstrijden. Vanaf WK 2030 (100-jaar-jubileum) zelfs 6 gastlanden in 3 continenten: Marokko + Portugal + Spanje, plus drie wedstrijden in Argentinië, Uruguay en Paraguay als hommage aan 1930.

Vaak gestelde vragen

Welk WK was het meest controversieel?

WK 2022 in Qatar is recent het meest controversieel geweest. Vanaf de aanwijzing in 2010 (door FIFA-stemming onder leiding van Sepp Blatter, later veroordeeld voor corruptie) waren er beschuldigingen van omkoperij. De Qatari hadden de zomertemperatuur als probleem (40+ graden), waardoor het WK voor het eerst in november-december werd gespeeld, midden in het Europese clubseizoen. Daarnaast waren er rapporten over slechte arbeidsomstandigheden bij de stadionbouw: schattingen lopen uiteen van 400 tot 6.500 dode arbeiders (vooral migranten uit India, Nepal, Bangladesh). Qatar’s wetten over homoseksualiteit, alcohol en mensenrechten waren ook controversieel. Het WK 1978 in Argentinië was ook controversieel door de junta-regering die voetbalsucces gebruikte als legitimatie van haar bewind, met martelingen en moorden op politieke tegenstanders parallel aan het toernooi. WK 1934 in Italië werd door Mussolini’s fascistische regime gebruikt voor propaganda; Italië won onder verdachte scheidsrechterij. Tussen 1986 (Hand van God) en 1990 (Maradona’s 1-0 winst op Brazilië) gingen ook beschuldigingen rond. Voetbal en politiek waren nooit gescheiden.

Wat is de beste WK-finale ooit?

Volgens veel experts: Argentinië-Frankrijk 2022 (3-3 na verlenging, Argentinië wint penalty’s 4-2). De wedstrijd had alles: Messi opende met een penalty, Di María verdubbelde, Mbappé scoorde drie keer in 117 seconden om naar 3-3 te brengen, Messi maakte 3-2 in de verlenging, Mbappé 3-3 in de 118e minuut, daarna penalty’s. Andere kandidaten: Brazilië-Italië 1970 (4-1, vermoedelijk de mooiste finale qua spel), Italië-Frankrijk 2006 (Zinedine Zidane’s kopstoot tegen Marco Materazzi, Italië wint penalty’s), Engeland-West-Duitsland 1966 (4-2 na verlenging, omstreden derde Engelse goal of Geoff Hurst). De meest dramatische: Spanje-Nederland 2010 (1-0 na 116 minuten, Iniesta-doelpunt). De saaiste: Brazilië-Italië 1994 (0-0 na verlenging, Brazilië wint penalty’s, eerste WK-finale ooit beslist door penalty’s). Smaak verschilt; voor objectieve criteria (goals, drama, beste spelers) wint 2022.

Hoe wordt de WK-poule-organisatie bepaald?

Per editie verschilt het, maar het basisprincipe is altijd: kwalificatiezones op continenten + FIFA-ranking + loting. Vanaf WK 1998 was het: 32 landen, 8 groepen van 4, de twee beste uit elke groep gaan door naar de achtste finale, daarna knockout. Vanaf WK 2026: 48 landen, 12 groepen van 4, de twee beste uit elke groep plus 8 beste derde-plaatsers gaan door naar de zestiende finale (32 ploegen in knockout). Kwalificatie is per continent: Europa (UEFA, 13 plekken voor WK 2026 stijgend naar 16), Zuid-Amerika (CONMEBOL, alle 10 landen, 6 plekken), Afrika (CAF, 9 plekken), Azië (AFC, 8 plekken), Noord-Amerika (CONCACAF, 6 plekken plus gastlanden), Oceanië (OFC, 1 plek). De FIFA-ranking bepaalt de “potten” voor de loting (sterkste team in pot 1, zwakste in pot 4); landen uit dezelfde pot mogen niet in dezelfde groep terechtkomen. Gastland wordt automatisch in pot 1 geplaatst.

Wat is de “VAR” en wanneer werd het ingevoerd?

Video Assistant Referee (VAR) werd voor het eerst gebruikt op een WK in 2018 (Rusland). Het systeem laat de hoofdscheidsrechter beslissingen herzien via video-instukken voor vier specifieke situaties: doelpunten (offside, hands, foutspel), penalty’s, rode kaarten en verkeerde-spel-identificatie. Tijdens WK 2018 werden 20 wedstrijden door VAR direct beïnvloed; in 17 daarvan corrigeerde VAR een verkeerde scheidsrechtersbeslissing. Daarna werd VAR routinematig: WK 2022 had verbeterde versie met half-automatische offside-technologie. Voor- en tegenstanders: voorstanders zeggen het maakt voetbal eerlijker, tegenstanders zeggen het breekt het spelritme en vermindert spontane vreugde (omdat doelpunten lang gecheckt worden). FIFA wil tegen WK 2026 verder geautomatiseerde offside met camera’s introduceren, plus geheel automatisch buitenspel-meting.

Wat wordt het WK 2030?

Het meest unieke WK ooit. In 2024 maakte FIFA bekend dat het WK 2030 (het 100-jarig jubileum) wordt gespeeld in zes gastlanden op drie continenten. Hoofd-gastlanden: Spanje, Portugal en Marokko. Plus historische openingswedstrijden in Argentinië, Uruguay en Paraguay als hommage aan WK 1930 in Uruguay – elke van die drie landen krijgt één wedstrijd. Dit is de eerste keer dat WK-wedstrijden in zes verschillende landen op drie continenten worden gespeeld. Tegelijk maakte FIFA bekend dat WK 2034 wordt gespeeld in Saoedi-Arabië, opnieuw controversieel vanwege mensenrechten en behandeling van migrantenarbeiders. De FIFA-keuze voor het 100-jarig jubileum verdeelt de wereld in commerciële belangen versus traditie. Aanhangers van Uruguay (origineel gastland 1930) waren teleurgesteld dat ze alleen één wedstrijd kregen.

Andere quizzen die hierbij passen

Specifiek over Oranje’s WK-finales: WK 1974 en WK 2010. Voor het Europese tegenpoot: EK voetbal door de jaren. Voor de Champions League / Europacup: Champions League door de jaren.