Grote rivieren van de wereld

Welke rivier is de langste ter wereld?

Dat is geen uitgemaakte zaak. De Nijl staat in de meeste rijtjes op 1 met 6.650 kilometer. Maar Braziliaanse geografen meten de Amazone vanaf een ander beginpunt, en komen dan uit op 7.000 kilometer. Wereldwijd hebben ze het er nog niet over eens. Wat wel zeker is: de Amazone voert verreweg het meeste water af van alle rivieren ter wereld. Meer dan de Nijl, Yangtze, Mississippi en Ganges bij elkaar opgeteld. Daar zit ongeveer een vijfde van al het zoetwater dat de wereldzeeën in stroomt.

Vier hoofdsteden aan één rivier

De Donau is de enige rivier ter wereld waar vier hoofdsteden aan liggen: Wenen, Bratislava, Boedapest en Belgrado. Hij ontspringt in het Zwarte Woud in Duitsland en stroomt 2.860 kilometer naar het oosten, raakt tien landen onderweg, en eindigt in de Donau-delta aan de Zwarte Zee. De Rijn raakt overigens ook vier hoofdsteden als je heel ruim telt (Vaduz, Bern, Bazel, Amsterdam via de Lek), maar daar zit Bern niet écht aan, en Amsterdam alleen via een aftakking.

De drie Siberische rivieren die niemand kent

De Ob, de Jenisej en de Lena horen tot de tien langste rivieren ter wereld. Bij elkaar zijn ze ruim 15.000 kilometer lang. Toch heeft bijna niemand in Nederland er ooit van gehoord. Dat komt doordat ze allemaal noordwaarts stromen, richting de Noordelijke IJszee, dwars door dunbevolkt Siberië. Acht maanden per jaar bevroren. Geen hoofdsteden, geen wereldsteden, geen toerisme. In quizvragen scoren ze daarom hoog op de instinker-schaal.

Rivieren als landsgrens

De Rio Grande vormt 2.018 van de 3.145 kilometer grens tussen de VS en Mexico. Aan Amerikaanse kant heet hij Rio Grande, aan Mexicaanse kant Río Bravo. De Oder-Neisse-lijn is sinds 1945 de grens tussen Duitsland en Polen. De Limpopo tussen Zuid-Afrika, Botswana en Zimbabwe. De Mekong gedeeltelijk tussen Laos en Thailand. Rivieren maken handige grenzen omdat ze door de natuur al getrokken zijn en moeilijk te verleggen vallen.

De Mesopotamië-verwarring

Bagdad ligt aan de Tigris, niet aan de Eufraat. Dat halen veel mensen door elkaar. De Eufraat loopt parallel aan de Tigris, ongeveer honderd kilometer westelijker. Hij komt langs Hilla, Najaf en Karbala. Pas ten zuiden van Bagdad, bij Al-Qurnah, komen ze samen in de Shatt al-Arab die uitmondt in de Perzische Golf. Mesopotamië betekent letterlijk “tussen de rivieren” (Grieks: meso = tussen, potamos = rivier). De wieg van de westerse beschaving lag in dat tussengebied.

Drie niveaus

• Gemakkelijk (15 vragen). Wereldberoemde combinaties zoals Cairo, Londen, Parijs, Rome en Shanghai met hun rivier.
• Gemiddeld (27 vragen). Plus 12, met Karachi, Lyon, Lissabon, Adelaide en Bagdad. Geen continent meer dominant.
• Moeilijk (41 vragen). Plus 14, inclusief de drie Siberische rivieren, Latijns-Amerikaanse afleiders en de Slavische namen waar veel mensen op blijven hangen.

Rivieren die mensen verwisselen

• Tigris en Eufraat. De twee Mesopotamië-rivieren liggen ongeveer honderd kilometer uit elkaar in Irak en stromen parallel naar de Perzische Golf. Bagdad ligt aan de Tigris, niet aan de Eufraat. De Eufraat passeert Hilla, Najaf en Karbala. Ze komen pas helemaal in het zuiden samen, in de Shatt al-Arab.
• Ob, Jenisej en Lena. De drie grote Siberische rivieren die allemaal noordwaarts stromen naar de Noordelijke IJszee. Van west naar oost: Ob (door Novosibirsk), Jenisej (door Krasnojarsk), Lena (door Jakoetsk). Alle drie horen tot de tien langste rivieren ter wereld.
• Orinoco, Amazone en Paraná. De drie grote Zuid-Amerikaanse rivieren. De Amazone ligt het meest noordelijk, in Brazilië. De Orinoco in Venezuela. De Paraná in het zuiden, langs Argentinië en uitmondend bij Buenos Aires in de Río de la Plata. De Magdalena (Colombia) wordt vaak vergeten als vierde.
• Dnjepr, Don, Donau en Dnjestr. Vier rivieren die met D beginnen. De Donau is de grootste, stroomt door tien Europese landen. De Dnjepr (Oekraïne) door Kiev. De Don (Rusland) door Rostov. De Dnjestr (kleinste) door Moldavië.
• Niger, Nijl en Nigeria. De Niger is een West-Afrikaanse rivier, de Nijl een Oost-Afrikaanse die door Egypte naar de Middellandse Zee gaat, Nigeria is een land (vernoemd naar de Niger-rivier). De Niger ontspringt in Guinea, maakt een bocht door Mali en Niger, en mondt uit in Nigeria.

Tips om rivieren sneller te leren

• Onthoud rivieren via hun beroemdste stad. Cairo-Nijl, Londen-Theems, Parijs-Seine, Wenen-Donau. Dat zijn de eerste vijftien direct binnen.
• Werk per continent. Europese rivieren, Aziatische, Afrikaanse, Amerikaanse, Australische. Per continent ga je dezelfde grote namen tegenkomen.
• Veel rivieren delen hun naam met een land of regio die ze doorkruisen. Indus → India/Pakistan (Indus geeft India zijn naam). Niger → de twee landen Niger en Nigeria. Kongo → de twee Congo’s. Senegal → Senegal.
• De Siberische rivieren (Ob, Jenisej, Lena) zijn de scorende afleiders op moeilijk. Onthoud ze als trio en weet dat ze allemaal richting de noordpoolzee gaan.

Vaak gestelde vragen

Wat is de langste rivier ter wereld?

Daar is geen consensus over. De Nijl staat in de meeste rijtjes als nummer één met 6.650 kilometer. Maar Braziliaanse wetenschappers meten sinds 2007 vanaf een ander beginpunt en komen bij de Amazone uit op 7.000 kilometer. Wat wel zeker is: de Amazone voert verreweg het meeste water af van alle rivieren ter wereld, meer dan de Nijl, Yangtze, Mississippi en Ganges bij elkaar opgeteld. Goed voor ongeveer een vijfde van al het zoetwater dat de wereldzeeën in stroomt.

Welke rivier raakt de meeste landen?

De Donau, met tien landen onderweg: Duitsland, Oostenrijk, Slowakije, Hongarije, Kroatië, Servië, Roemenië, Bulgarije, Moldavië en Oekraïne. Hij ontspringt in het Zwarte Woud (Duitsland) en eindigt in de Donau-delta aan de Zwarte Zee. Op de tweede plek staat de Nijl met elf landen, maar daar gaat het om landen die in het hele stroomgebied liggen, niet alleen die de rivier zelf raakt. De Donau is ook de enige rivier ter wereld waar vier hoofdsteden aan liggen: Wenen, Bratislava, Boedapest en Belgrado.

Waarom stromen Siberische rivieren naar het noorden?

Vanwege het reliëf van het continent. Centraal-Azië heeft een hoogvlakte (zoals Tibet en Mongolië) en daar omheen liggen de stroomgebieden van de grote rivieren. De Ob, Jenisej en Lena ontspringen in die hoogvlakte en de helling loopt naar het noorden af, dus stromen ze die kant op. De keerzijde is dat ze elf maanden per jaar deels of geheel bevroren zijn, omdat ze door koude streken stromen. In de korte zomer dooien ze van het zuiden naar het noorden, wat enorme overstromingen veroorzaakt op de toendra.

Welke rivier vergeten mensen het vaakst?

In Europa de Wisła (Polen, door Warschau) en de Tagus/Taag (Spanje en Portugal, door Lissabon). In Afrika de Limpopo (grens Zuid-Afrika/Zimbabwe). In Azië de Mekong (zes Zuidoost-Aziatische landen) en de Brahmaputra (Tibet en Bangladesh). In de Amerika’s de Magdalena (Colombia) en de Paraná (Argentinië). In Australië de Murray. En de drie Siberische blijven natuurlijk een klassieker waar bijna iedereen op struikelt.

Andere quizzen die hier bij passen

Liever de Nederlandse wateren? Doe Rivieren, meren en zeeën van Nederland. Vaak dezelfde steden, andere vraag: Hoofdsteden van Europa.